افراد زمانی میتوانند استعدادها، و ابتکارها و خلاقیّت های خود رو بروز بدن که اعتماد و اتکای به نفس داشته باشن و از اظهار نظر و اندیشیدن نهراسن. به عبارت دیگه شخصیّت خود رو در برابر دیگران و فرهنگ های بیگانه نبازن.

یکی از عوامل عمده ی پرورش این روحیه در افراد خصوصاً کودکان، احترام به جا و به اندازه است؛ اینکه افراط در آن، شخصیّت کاذب در کودک ایجاد میکند و باعث خود بزرگ بینی او میشن، از طرفی تفریط و کم گذاری در آن؛ بی شخصیّتی و خودگم گشتگی کودک رو دربر داره.

کودک در سنین ۲ تا ۳ سالگی، شخصیّت خود را به عنوان یک انسان مستقل مییابه. در این سنین، اظهار نظرها، پرسش های علمی و حتّی ایستادگی در برابر نظرات دیگران آغاز میشه. مفاهیمی از قبیل زیبایی، زشتی، مالکیّت در او شکل میگیره.

هم چنین کودک در این سنین، بسیار مایله بزرگترها به او توجّه و مثل دیگران با آنها برخورد کنن، حرف های آنان رو گوش کنن و بازی و کارهای دیگرِ آنان را مسخره نکنن. خلاصه به شخصیّت آنان احترام بگذارن. در غیر این صورت، با حرکات منفی از قبیل مخالفت با اوامر والدین، گریه ی بیجا، لجبازی و بهانه گیری، شخصیّت خود را به اثبات میرسانن و در صورت بی توجّهی والدین به این امر، کم کم کودکان خودخور، گوشه گیر، تابع بدون چون و چرای دیگران و مقلّد محض دیگران خواهند بود و در بزرگی افرادی گوشه گیر، عقده ای ،خودکم بین و یا برعکس افرادی گستاخ، بی حیا و جسور که هیچ حریمی را در شخصیّت افراد نمی شناسند ـ خواهند شد.

پیامبر اکرم (ص) درباره ی اهمیّت تربیت صحیح اسلامی فرمود:

اولاد خود را اکرام کنید و تربیت آنها را به بهترین وجه انجام دهید.

در این قسمت، به بخشی از مواردی که اسلام درباره ی احترام به کودک فرموده، اشاره می کنیم:

الف ـ نامگذاری

علت اصلی نامگذاری اشیاء، انتقال مفاهیم آنها از فردی به فرد دیگر بوده است؛ و به همین دلیل است که بیشتر نام های اصلیِ طبیعی، با مسمّای خود، تناسب نسبی دارن.

امام رضا(ع) در این باره میفرماید:

اوّلین خوبی مرد در حق فرزندش آن است که برای او نام خوب قرار دهد، پس هر کدام از شما، اسم فرزندش را خوب انتخاب کند.

نیز رسول اکرم(ص) فرمود:

اوّلین چیزی که یکی از شما به فرزندش می بخشد، اسم خوب است.

تأثیر نام خوب یا بد، در ابعاد گوناگون شخصیت و زندگی کودک به حدّیه که اسلام آن را یکی از حقوق فرزند بر والدین قرار داده .

مردی از رسول الله(ص) پرسید:  . وسائل الشیعه، ج ۲۱، ص ۳۹۰٫

حق این فرزند بر من چیست؟ فرمود اسم خوب بگذاری، خوب تربیتش کنی و او را با خانواده ی خوبی وصلت دهی.

رابطه ی نام با فرهنگ خانواده

انتخاب نام نیک یا بد، نشان دهنده ی معیار ارزش ها در خانواده است؛ زیرا هر کس مایله برای فرزندش، زیباترین نام رو که برای او قداست داره، انتخاب کنه و صاحب آن نام سَنبل و الگو و معیار ارزش ها در خانواده است.

امام صادق(ع) به نقل از پیامبر اسلام فرمود:  . کافی، ج ۶، ص ۱۹٫

کسی که برای او چهار کودک متولد شود و هیچ یک را به اسم من نامگذاری نکند، به من جفا کرده است.

یک شنونده به خوبی میتواند از اسامی فرزندان یک خانواده، روح جمعی حاکم بر آن خانواده را تا حدودی حدس بزنه. به عنوان مثال انتخاب نام های شاهان و پهلوانان گذشته¬ی ایران هم چون داریوش، کوروش، رستم، اسفندیار و… نشانه ی تفوّق و برتری روح ملّیت بر مذهب و انتخاب نام های بیگانه، نشانه ی خودباختگی در مقابل فرهنگ بیگانه است.

تأثیر نام در محیط خانواده

نام فرزندان، بیشترین لفظیه که در طول شبانه روز در محیط خانه تکرار میشه، به قطع در روحیه ی افراد و روح کلّی خانواده، تأثیر میگذاره. چه بسا به همین دلیله که بسیار سفارش شده اسم هایی برای فرزندان خود انتخاب کنید که انسان را به یاد خدا و بندگی او بندازه.

امام باقر(ع)میفرماید  . کافی، ج ۶، ص ۱۸٫

راست ترین و درست ترین نام ها آن است که به عبودیّت نامیده شود و برترین آنها، اسم های پیامبران است.

همچنین امیر مؤمنان(ع) میفرماید:  . شرح نهج¬البلاغه، ج ۱۹، ص ۳۶۶٫

هنگامی که میخواهید نامگذاری کنید، نامی را انتخاب کنید که در آن تعبّد باشد.

نام و شخصیّت کودک

روح کودک از آغاز تولّد، با نام خودش خو میگیرد و چه بسا اوّلین الفاظی که بر زبان میراند و با شنیدن آن ناخودآگاه صورت خود را برمی گرداند، نام خودشه، لذا کم کم این لفظ با روح او عجین میشه.

به عنوان نمونه نام محمّد به حدّی ارزشمند است که کودک به حسب ظاهر هم از آن کسب فضیلت می کند، تا چه رسد به فضایل روحانی، چنان که رسول خدا  میفرماید: وسائل الشیعه، ج ۲۱، ص ۳۹۴٫

هنگامی که فرزندتان را محمد نامیدید او را اکرام کنید و در مجالس برای او جا باز کنید و روی بر او ترش ننمایید.

نام خوب در روز قیامت

در نصوص دینی و در احوال قیامت چنین وارد شده که افراد در روز قیامت به نام هایشان خوانده میشوند، قهراً نام خوب بی تأثیر در حال آنان در آن روز سخت نیست، خیلی فرق میکنه کسی را به نام دشمنان پروردگار و اهل بیت صدا بزنند تا در محکمه ی الهی حاضر بشه و یا دوستان حق و هم نام اهل بیت را. و چه بسا همین مقدار ارتباط، باعث نجات او شود.

امام صادق(ع) به نقل از پیامبر فرمود:

برای خود نام خوب انتخاب کنید، همانا شما روز قیامت به آن نام ها خوانده می شوید، [گفته میشود] فلان بن فلان برخیز و به سوی نورت [برو] و فلان بن فلان برخیز که برای تو نوری نیست.

امام صادق (ع)فرمود:

همانا پیامبر نام های بد مردها و شهرها را تغییر میداد. هم چنین اسم یکی از دختران عمر عاصیه (به معنای زن گناهکار) بود که پیامبر او را جمیله نامید.

نتیجه

با توجه به اهتمام شارع درباره ی نامگذاری فرزند و اینکه حتی نام زیبا یا زشت فرد تا روز قیامت همراهش میباشد، دستورات عملی در این باب وارد شده:

۱٫ نام فرزند قبل از تولّد و در چهار ماهگی انتخاب بشه و اگر نام ثابتی برایش مشخص نشده، اگر پسر است به طور موقت او را محمد بخوانند و بعد از تولّد در صورت تمایل نامش را تغییر دهند.

امام صادق(ع) در این باره میفرماید:  . کافی، ج ۶، ص ۱۸٫

برای ما فرزندی به دنیا نمیآید، مگر اینکه نام او را محمد میگذاریم. بعد از هفت روز اگر خواستیم اسمش را عوض میکنیم و اگر خواستیم [او را] بر آن نام باقی میگذاریم.

۲٫ برای دختران اسامی و القاب حضرت زهرا(س) و برای پسران اسم های محمد، احمد، علی و … توصیه شده است. در روایتی آمده است:

«فقر وارد خانه ای نمیشود که در آن خانه نام های محمد، احمد، علی، حسن، حسین، جعفر، طالب، عبدالله و از زنان فاطمه …علیهم السلام باشد.»  کافی، ج ۶، ص ۱۹٫

۳٫ به طور کلّی در نامگذاری، باید به ملاک های ذکر شده توجّه شود، همچنین نام فرد باید با یاد حقّ عجین شده باشد تا خواصّ ذکر شده رو داشته باشه.

۴٫ نام شناسنامه ای یا عرفی: بدیهیه آنچه شرعاً نام یک شخص محسوب میشه و آثار مذکور در بحث های قبلی رو داره، نام عرفی فرده و الّا اگر بهترین اسم ها در شناسنامه ی او نوشته شده باشد ولی به اسم دیگری خوانده شود، هیچ ارزشی نخواهد داشت.