خلف وعده

شخصیت الهی کودک ملکه ای نیست که با تذکر و آموزش به وجود بیاد، بلکه با قرار گرفتن روح لطیف و انعطاف پذیر کودک در فضای کریمانه و احساس و مشاهده انواع رفتارها و کردارهای کریمانه در او شکل میگیره و در این میان، آن دسته از اموری که از ابعاد گوناگون شخصیت کودک رو تحت الشعاع قرار میده تأثیر بیشتری داره و وفای به عهد از این قبیله، زیرا:

۱٫ وفای به عهد ابراز صداقت با دیگری در رفتار و عمله و نقض آن تکذیب عملی سخنیست که قبلاً به صورت تعهّد با دیگری بیان شده و چه بسا به همین دلیله که در کلمات اولیای الهی وعده ی با دیگری، شبیه به نذریست که انسان با خدا میبندد و اگر پیمان شکنی با پروردگار و شکستن نذر زشت و حرامه و موجب کفاره میگرده، پیمان شکنی با دیگران نیز قبیح است، هر چند که کفاره نداره.

پیامبر گرامی اسلام فرمود:  . مستدرک الوسائل، ج ۸، ص ۴۵۹٫

وعده مؤمن به گونه ای نذر است که کفار ه ای بر آن نیست [ولی وفای به آن مثل نذر واجب است].

و در کلام امام صادق(ع) پیمان شکنی با دیگران به مراتب زشت تر از پیمان شکنی با پروردگار قلمداد شده زیرا خلف وعده هم شکستن حکم الهی و هم بی توجّهی به تعهّد با دیگرانه.

اهمیّت وفای به عهد در ارتباط با کودک

شدّت نهی از خلف وعده در ارتباط با اطفال، از جهاتی بیشتر میشه:

۱٫ بزرگترها ارزش کمتری در رابطه با وعده هایشان با بچه ها دارن.

۲٫ کودکان به دلیل صفای فکر، دوری از نفاق و یکی بودن ظاهر با باطن، سخن و پیمان همه را واقعی و حقیقی می انگارن، خلف وعده تمام این صفا و یک رنگی را به هم میریزه و در عمل درس دروغ و نفاق را به او می آموزه.

پیامبر گرامی اسلام در این باره فرمود:  . مستدرک الوسائل، ج ۱۵، ص ۱۷۰٫

هنگامی که کسی از شما به فرزندش وعده میدهد، باید آن را ادا نماید.

متأسفانه عدّه ای از ما هنگامی که موفّق نمیشیم از راه عادی و طبیعی کودکی رو آرام و تسلیم کنیم، به فریب و وعده های تو خالی و دروغین متوسّل میشیم چه بسیار مادرهایی ،هنگامی که میخواهند از منزل خارج شوند، برای اینکه داد و فریاد و گریه ی کودکی را که به بیرون رفتن آنها اعتراض داره خاموش کنند، به او وعده میدهند که میخواهیم برایت اسباب بازی بخریم! کودک رضایت میدهد و پس از ساعت ها انتظار سوزان و پرهیجان، در بازگشت، مادر را دست خالی مییابد! چه بسا مادرهایی هنگامی که میخواهند داروی تلخی را به خورد کودک بدهند، به او اطمینان میدهند که این دارو شیرینه! و … نمونه های فراوان دیگری که در روابط خانوادگی به سادگی اتفاق می افته.

۳٫ کودکان به دلیل اینکه از نظر روحی کم ظرفیت هستند اولاً بسیار کم صبرند و ثانیاً دنیا را تنها در محدوده ی خود و مربیان اطراف خود میبینن. بنای این نحوه ی برخورد اطرافیان در شکل دادن شخصیت آینده ی او بسیار مؤثره. بنابراین وقتی وعده ای از ناحیه ی کسی که بسیار به او عشق می ورزد، مثلاً پدر و مادر به او داده شد، بی صبرانه منتظر اجرای آن هستند.

خلاصه خلف وعده اولاً اعتماد طفل را از پدر و مادر سلب می کند و ثانیاً باعث تحقیر شخصیّت طفل میشه.

رسول گرامی اسلام در این باره میفرماید:

بچّه ها را دوست داشته باشید و به آن ها هنگامی که وعده میدهید وفا کنید که آنها نمیبینند مگر اینکه شما به آنها روزی میدهید [یعنی تنها به شما اعتماد دارند و چشم امید دوخته اند.]

همچنین امام رضا(ع)میفرماید:

هنگامی که به بچه ها وعده میدهید وفا کنید، چون آنها تنها شما را روزی دِه خود می بینند (تنها به شما امید دارند)، خداوند به چیزی به اندازه ی غضب به خاطر زنان و فرزندان غضب نمی کند.

نکات  برجسته ی  روایت

الف: خلف وعده با کودک، ظلم در حق مظلومیه که قادر بر احقاق حق خود نیست و باعث خشم خداست.

ب: کودکان انجام همه امور خود را به دست و واسطه ی والدین خود می بینن. به عبارت دیگر مجرای فیض و رزق حق را تنها به وسیله ی والدین و مربیان خود میدونن؛ بنابراین در صورت تحقیر شدن از سوی والدین مثل آنه که همه ی درها به روی کودکان بسته شده و هیچ کس را در دنیا ندارند و همه او را خوار می شمرند، و این احساس، بزرگ ترین ضربه را به شخصیت لطیف کودک وارد  میکنه. به خلاف بزرگ ترها که اگر از جانب کسی تحقیر شوند، خیلی ناراحت نمی شوند و نگرش وسیع تری به دنیا دارن.

ج:امیرمؤمنان علی(ع)فرمود: ظلم به ضعیف از بدترین انواع ظلم است.

از آنجا که پروردگار پناه بی پناهان و فریادرس مظلومان بی یاور است، در حق کودکان و زنان   که توان دفاع از خود را ندارند خیلی زود خشمگین میشود.

پیامبر گرامی اسلام فرمود: خشم الهی شدّت میگیرد بر آن کس که ستم کند بر مظلومی که یاوری جز پروردگار ندارد و تنها به درگاه او شکایت میبرد.

۴٫ دلیل دیگری که اهمیّت وفای به عهد درباره ی کودکان را بیشتر میکنه، روحیه ی تقلیدپذیری آنانه؛ زیرا کودک از کارهای مربیان خود بدون سنجش خوب یا بدی آن تقلید میکنه، لذا خلف وعده را که درس عملی دروغ و نفاق و بی حرمتی به دیگرانه از والدین و مربیان خود فرا می گیره.

امام علی(ع) فرمود :هرگز وعده ای نده که در انجام آن به خود مطمئن نیستی.

ج. اتکاء به نفس

پدر و مادر در ارتباط با فرزندشان باید به گونه ای رفتار کنند که روحیه ی اتکای به نفس و عدم وابستگی رو در او پرورش دهند؛ زیرا کودک از بدو تولّد تا چهار سالگی خود را به شدّت وابسته ی به غیر می بیند و از چهار سالگی روحیه ی استقلال در او جان می گیره. کودک در این سنین مایله غذاش رو خودش بخوره، لباسش رو به تنهایی بپوشه و… کودک در این سن کلمات و جملاتی میگه که گویای استقلال اوست. مثلاً این کار را خودم انجام دادم، این نقاشی را خودم کشیدم و …

باید جهت گیری کلّی رفتار والدین به سمت رشد این روحیه ی فطری و طبیعی (استقلال¬طلبی) در کودک باشه.