مبانی تربیت
به این گزاره ها که از جنس هست و نیسته و جنبه نظری، ایدئولوژیکی و جهان بینی داره که در واقع نقشه راه تربیته، به اینها مبانی تربیت میگن.
مکتبهای مختلف مبانی تربیت شون هم فرق میکنه. یک وقت در یک مکتب ماتریالیستی، مثلا در مکتب اومانیسم مبنای تربیت کلاًو صد و هشتاد درجه با مبنای اسلام متفاوته. آنها انسان رو اصل میدونن. میگن انسان همین موجود مادیه؛ از لحاظ ماهیت، هویت و هستی تفاوتی با حیوانات نداره. از آن طرف چیزی به نام مبدا عالم رو قبول ندارن. یعنی انسان در واقع جای خدا نشسته. اگر هم قبول داشته باشن میگن آن مبدا حق نداره برای ما تکلیف تعیین کنه. مثلا فلان کار رو انجام بدیم یا نه، نماز بخوانیم یا نه. انسان آمده و جای خدا نشسته. چیزی به عنوان معاد آنجا مورد قبول نیست. خلاصه بر حسب اینکه مکتب چه مکتبی باشه، مبانی فرق میکنه. ما فقط مبانی مکتب اسلام رو خدمت شما مطرح می¬کنیم؛ با بقیه مکاتب کاری نداریم. چون آنها رو قبول نداریم. چون معتقدیم که آنها به لحاظ اندیشه و عقلانیت اصلا قابل قبول نیست.
جای بحثش اینجا نیست که بخواهیم ثابت کنیم که مثلا اندیشه اومانیسم یا سایر فرق ماتریالیسم اندیشه صحیحی نیست و باطله. مکاتبی که به نظر ما بطلان شان کاملا بدیهیه. البته دیگر بحث، بحث تربیتی نمیشه بلکه اعتقادی میشه و ما رو کلاً از طور این بحثهای تربیتی خارج می¬کنه.
الف) توحید محوری
اینکه عالم مبدائی داره و مبدا عالم یکیه، همه کمالات در حد بی نهایتش در مبدا عالم هست. هیچ نقصی در او نیست. عالم از اوست. مبدا عالم، حکیم است، عالم است، همه خوبی ها رو داره، جمیل مطلقه، حیّ و قادر و مریده. هیچ نقصی در او نیست. این توحید، اساسی ترین مبنای تربیت اسلامیه. در واقع با پذیرش توحیده که ما میتونیم گام اول رو در تربیت برداریم. اگر شما دقت کنید خواهید دید که همه پیامبران الهی که مربیان بشریت بودند اولین و مهمترین حرف شان توحید بود. «قولوا لا اله الا الله تفلحون». همه پیامبران اولین حرف شان این بود که مردم جز خدا را نپرستند و موحد شوند. بنابراین در اندیشه دینی ما، توحید میشه محور همه. بعدا عرض خواهیم کرد که بقیه مباحث برمیگرده به توحید. اگر توحید پذیرفته شد، اگر مبدا عالم پذیرفته شد و فهم شد، آن وقت مقصد و فرجام و معاد هم قابل اثبات و قابل فهمه. اگر توحید فهمیده نشد چیزی به نام معاد هم وجود نخواهد داشت. دیگر نبوت و رسالت الهی هم خود به خود منتفی خواهد شد. چیزی به نام رسالت باقی نخواهد ماند.
پس اولین مبنا و مهمترین مبنای تربیت اسلامی، خدا محوری، توحید محوری، یکتا نگری و یکتا گراییه که بقیه امور به این برمیگردن؛ چه امور نظری و چه امور عملی، چه عبادات چه اخلاقیات و چه اعتقادات. همه اعتقادات ما اعم از معاد، نبوت و امامت با فرض توحید قابل اثباته.
در معاد میگیم چون خداوند حکیمه پس باید معادی باشه. چون خداوند عادله پس باید عالم دیگری باشه. چون خداوند رحمان و رحیمه و رحمت داره پس باید معاد باشه. همین طور در نبوت میگوییم خداوند حکیم حتما برای راهنمایی بندگانش پیامبرانی رو نصب کرده. خدا که لطفش حد نداره از باب لطف حتما پیامبرانی رو میفرسته؛ امامانی رو منصوب میکنه و الی آخر. خلاصه همه بحث ها بر میگردد به بحث توحید و توحید میشه اساس و محور بقیه مبانی و هم پایه همه اصول ، روش ها و نقشه راه تربیت.