نفس، حالات و پیچیدگی های روح انسان، مراتب نفس و شناخت خود حقیقی و کاذب انسان کدامه ؟  و نفس امّاره و نفس مطمئنه و لوّامه که از عمیق ترین و مشکل ترین و مفصل ترین امور رو شامل میشه.

شناخت حالات نفس مانند نفس امّاره که خودِ دروغین انسانه و شناخت خواسته ها و حالات مختلف نفس و چقدر باید به نفس پاسخ مثبت داد؟ و اگر پاسخ بدیم چه اتفاقی خواهد افتاد

هدف از تربیت، کنترل نفس امّاره و مهار کردن آن و تربیت نفس انسانی است.

انواع ابعاد وجودی انسان  

۱٫ بعد غریزی: این بعد فصل مشترک میان انسان و حیوانه مانند میل به خواب، استراحت و یا میل به دفاع.

 ۲٫ بعد فطری: فصل ممیز انسان و حیوانه. تمام حواس حیوان خوردن است اما در مورد انسان اطعام کردن است.

اگر انسان تمام هم و غمش خوردن باشه میشه حیوان! بعد حیوانی در انسان رشد کرده و حاکم شده. اگر در کنار خوردن، به حد کفاف دیگران رو اطعام کرد، به ندای انسانیتش پاسخ گفته.

انسان علاوه بر بعد غریزی ابعاد دیگری هم داره که این بعد از وجود آدمی اصل است و این بعد خودِ واقعی انسانه نه آن بعد دروغین و کاذب! شناخت این ابعاد و شناخت نفس و مراتب آن و این که چه چیزهایی نفس امّاره رو تقویت می¬کنه و یا تضعیف میکنه، رسالت ماست..

یکی از دلایلی که این همه تأکید بر روزه گرفتن انسان  میکنند چیست؟

چون سبب میشود نفس امّاره در مهار نفس لوّامه دربیاد؛ شاید این دلیل واقعی این همه اصرار برای روزه گرفتن باشه.

روایات زیادی بر صحت همین مطلب داریم که روزه سپر محکمیه در برابر  نفس.  ما باید هوای این دشمن ترین دشمنان رو داشته باشیم.

در روایات آمده است:« أَعْدَى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْك‏؛ دشمن ترین دشمنان شما همین نفس امّاره ایست که در درون شماست».

قرآن به پنج نوع نفس اشاره کرده: 

۱٫ نفس امّاره: بعد حیوانی و دروغین و کاذب انسانه.

۲٫ نفس لوّامه: نفس سرزنش کننده و یا خود فطری انسانه.

۳٫ نفس مطمئنه: خود تربیت شده¬ی انسان. این همان نفس لوّامه¬است که رشد کرده و انسانیت کاملاً بر حیوانیت غلبه کرده و اگر انسان بخواد بر اثر نفس امّاره بر او مسلط بشهود از این بعد خارج شده و دیگر برنمی¬گردده.

 ۴٫ نفس راضیه.

 ۵٫ نفس مرضیه.