رابطه انسان و بقیه موجودات.
بر این اساس میشه اهداف تربیت رو به چهار بخش تقسیم کرد. که اگر رابطه انسان با این چهار گروه درست تنظیم بشه، تربیت صحیح اتفاق خواهد افتاد؛ یعنی در واقع به آن هدف غایی نزدیک شدیم.

الف )ارتباط انسان با خدا؛
انسان رابطه اش با خدا طوری تنظیم بشه که حقه با مبدا عالم. مبدا عالم انسان رو برای چه خلق کرده ؟ از انسان چه میخواد و چه دستوراتی به انسان داده تا آنها را اجرا کنه. به هر میزان که انسان رابطه اش را با مبدا آفرینش بهتر تنظیم کنه، بیشتر تربیت شده و بیشتر به مقصد رسیده. این بحث مهمیه. در این نگاه همه آئین-های الهی و همه مکتب های الهی برای همین آمدن که رابطه انسانها رو با مبدا آفرینش درست تنظیم کنن و آنچه را که خدا از بندگانش خواسته رو به آنها برسونن و این رابطه منطقی رو به حق تنظیم کنن.
ب)رابطه انسان با خودش .
بخشی از بد اخلاقی ها و بی تربیتی های ما از این نشات گرفته که رابطه مان با خودمان درست نیست. این بحث رو انشاء الله بعدها مفصل بحث خواهیم کرد. اینکه میگیم رابطه انسان با خودش، یعنی چه؟ انسان که نمیتونه با خودش رابطه داشته باشه. در رابطه حد اقل باید دو تا طرف باشه. یک طرف با طرف دیگر باید رابطه داشته باشه. چطور میشه که انسان خودش با خودش رابطه اش درست باشه. خواهیم گفت اتفاقا بقیه آن موارد هم به همین مورد برمیگرده. اگر ما رابطه مون رو با خودمون درست تنظیم کنیم بقیه موارد درست تنظیم شده؛ رابطه ما با محیط اطراف درست تنظیم شده. اگر ما به دیگران ظلم کردیم در واقع به خودمون ظلم کردیم. اگر ما به محیط زیست خودمون تجاوز کردیم و محیط رو فاسد و خراب کردیم، در واقع رابطه مون رو با خودمون درست تنظیم نکردیم. بقیه هم برمی¬گرده به این آخری. چرا؟ چون انسان دو تا خود داره؛ یک خودِ حقیقی و یک خودِ غیر حقیقی. انسان معمولا تحت تاثیر آن خودِ کاذب قرار می¬گیره و آن خودِ حقیقی فراموش میشه. در قرآن فراوان داریم مثلا « نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ ». خدا را فراموش کردند و خودشان را فراموش کردند.
خلاصه اینکه خودِ حقیقی معمولا مورد فراموشی واقع میشه و آن خودِ کاذب، آن خودِ دروغین و آن خودِ حیوانی می آید و حاکم میشه. ما رابطه ر. طوری باید تنظیم کنیم که آن خودِ حقیقی مطرح بشه. آنچه که مقتضای رشد آن خودِ حقیقیه آن را انجام دهیم.
ج) رابطه انسان با همنوعان خودش
به هر حال انسان در دنیا یک زندگی اجتماعی داره و همچون شبکه در هم تنیده، روابط اجتماعی انسانها درهم رفته. اگر رابطه انسان با دیگران درست نباشه، تربیت نشده. بخش قابل توجهی از بی تربیتی ها از اینجا سرچشمه میگیره که این رابطه ها درست تنظیم نشده.
د) رابطه انسان با محیط اطراف ( محیط طبیعی)
انسانها محیط طبیعی و محیط زیست خودشون رو خراب میکنن. هوا رو آلوده می¬کنن، آب رو آلوده میکنن، فضای صوتی رو آلوده میکنن، فضای وسایل ارتباط جمعی رو آلوده میکنن. فضای مجازی که نباید برای گمراه کردن باشه.اینها بد تنظیم کردن رابطه انسانه با محیط اطراف خودش. اگر یک مقداری بیشتر توسعه دهید، محیط زیست شامل حیوانات هم میشه. یک مقدار دیگر توسعه پیدا کنه، محیط زیست شامل جن هم میشه که انسان آنها رو اذیت نکنه. اگر بناست که ارتباطی باشه، باید ارتباط منطقی، معقول و دینی باشه. به هر حال ارتباط با محیط زیست، با محیط اطراف هم هدفیست از اهداف متوسط تربیت که انسان باید این رابطه رو درست تنظیم کنه.
این هم یک نگاه در اهداف تربیت که باز ما چهار هدف تربیتی رو معرفی کردیم؛ تنظیم رابطه انسان با خدا؛ با بندگان خدا؛ با محیط اطرافش و با خودش.
اگر این چهار رابطه درست تنظیم شد، انسان درست تربیت شده، انسان به مقصد نزدیک شده. هر کدام از این روابط که خوب تنظیم بشه انسان را گامی به سوی هدف بالا میبره.
-ازمنظر اسلام، ایمان، تقوا و یقین .
نگاه دیگری که میشه به اهداف متوسط تربیت کرد، آن مراحلیه که انسان باید طی کنه که در نظام تربیتی اسلامه، انسان باید این اهداف رو به عنوان اهداف تربیت خودش مد نظر داشته باشه. در گام اول باید هدفش این باشه که در مقابل حقیقت تسلیم بشه. اگر به اینجا رسید یک گام در مسیر تربیت برداشته و گام بلندی هم هست که مسلمان بشود.
مرتبه سوم، تقواست؛ اینکه انسان مرکبی را به دست بیاورد که این مرکب او را به سلامت به مقصد میرساند. این مرکبی که اگر انسان این مرکب را به دست آورد، او را تا مقصد که قرب الی الله باشد، بهشت باشد خواهد رساند؛ این گام سوم در تربیت است.
درباره تقوا و جایگاه تقوا در تربیت بعدا بیشتر صحبت خواهیم کرد. الان اجمالا عرض میکنم که تقوا هم هدفه منتها هدف متوسط و هم اصل است، از اصول تربیت اسلامی و هم از ابزار و وسیله تربیته. اگر انسان تقوا داشت مرکبی رو داره که انسان رو از لحاظ تربیتی به مقصد میرسونه. تقوا سپریست که انسان رو حفظ میکنه از آفات تربیت. این مرحله سوم.
مرحله چهارم یقینه که اگر انسان به آنجا رسید دیگر گام بعدیش رسیدن به مقصد نهایی تربیته که همان هدف غایی تربیت باشد. این هم یک نگاه؛ که بر حسب این نگاه، ما باز اهداف تربیت را چهار تا دانستیم: اسلام، ایمان، تقوا و یقین.