۱- از منظر قرآن
– عبادت
در قرآن یک روش ویژه ای برای اهداف متوسط تربیت در نظر گرفته شده. به این ترتیب که یک جا میفرماید هدف تربیت، عبادت ه. « وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ». جن و انس را من خلق نکردم مگر اینکه مرا عبادت کنند.
این عبادت، هدف غایی نیست بلکه هدف میانیه و خدا هم نیازی به این عبادت نداره. انسانه که برای تربیت شدنش نیاز به عبادت داره. پس عبادت، هدف میانی تربیته.
عبادت نردبانیه که انسان رو پله پله به سمت خدا بالا میبره و خداگونه می کنه و به قرب خدا نزدیک میکنه.
«أقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي » ، « إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ » ، «الصلاة معراج المومن». مومن با نماز، پله پله به سوی قرب الهی بالا میرود.
عبادت در قرآن به عنوان یک هدف متوسط تربیت معرفی شده. هر عبادتی راهیه برای رسیدن به آن هدف غایی. حالا تاکید بیشتری بر نماز شده. روزه همینطور؛ انفاق همینطور. هر انفاقی یک گام انسان رو به خدا نزدیک میکنه و همین طور سایر عبادت ها. این یک هدفیه که در قرآن به آن اشاره شده.
– معرفت
هدف دیگری که باز قرآن به عنوان هدف متوسط تربیت معرفی کرده ، معرفته. آیاتی در قرآن داریم که میفرماید ما برای عالم شدن خلقتان کردیم. همین آیه ای که من خواندم در تفسیرش داریم که «لیعبدون أی لیعرفون». من جن و انس را خلق نکردم مگر اینکه به معرفت برسند. مگر اینکه عالم و آگاه شوند.
پس علم، هدف متوسط تربیته.وقتی انسان میخواد به جایی برسه باید اول بدونه که مبدا کجاست، مقصد کجاست، راه کدامه، دست اندازها، گردنه ها، پرتگاه ها. همه رو باید بدونه. علم، میشه هدف متوسط تربیت. تربیت مقدمه ای داره که همان تعلیمه. بدون آگاهی، تربیت اصلا تحقق پیدا نخواهد کرد. تا به متربّی نفهمونیم که چی خوبه و چیی بد، اصلا نمیتونیم گام بعدی رو برداریم.
مثلا اگر میخواهیم بچه خوب بشه و مثلا فضولی نکنه، یا میخواهیم نماز خوان بشه، یا به آداب انسانی متادّب بشه باید سه گام رو برداریم. گام اول آگاه کردنشه. تغییر در نظرشه. اگر بچه آثار و برکات آن کار خوب رو بدونه و نظرش کاملا تغییر کنه مطابق آنچه مربی میخواد، ما گام اول تربیت رو برداشتیم. ما آگاهی و علم لازم رو به مربّی بدیم. تربیت بعد از تعلیمه. تعلیم از نظر زمانی بر تربیت مقدمه گرچه از نظر مقام و رتبه، رتبه تربیت بالاتر از تعلیمه. به لحاظ ترتیب عادی اول تعلیم و بعد تربیت است. اول باید بفهمه چی خوبه و چی بد بعد باید به آن کار خوب تربیت بشه و از آن کار بد پرهیز کنه.
پس مرحله اول تغییر در نظر است. مرحله دوم تغییر در تمایلات و خواست، میل و عواطف متربّی است. کاری کنیم که نماز رو دوست داشته باشه، کاری کنیم که حجاب رو دوست داشته باشه. کاری کنیم که خوش اخلاقی رو دوست داشته باشه و از بد اخلاقی بدش بیاد. این مرحله دومه. مرحله سوم تغییر درعمل و رفتاره. کاری کنیم که نماز خواندن براش عادت و آسان بشه، از نماز خواندن وحشت نکنه.
گام اول این سه مرحله تربیت، علمه پس هدف دوم و میانی تربیت، که معرفته چنانچه در قرآن به آن اشاره شده.

عقل(بینش )        عاطفه (گرایش)        عمل و تکرار آن ( کنش)

– امتحان و آزمایش
آزمایش، انسان رو تربیت میکنه. « وَهُوَ الَّذِي خَلَق السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاء لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً ». هود /۷ خداوند آسمانها و زمین را در شش مرحله خلق کرد در حالی که پایه های قدرتش بر مایع بود. چرا خلق کرد؟ تا شما را آزمایش کند که کدامیک بهترید.
یا در جای دیگر میفرماید ما مرگ و زندگی را خلق کردیم، «لیبلوکم» برای آزمایش شما. آیات دیگری هم در قرآن داریم. آزمایش، میشود هدف متوسط تربیت، بر حسب نظر قرآن. هر امتحانی انسان رو یک قدم به مقصد نزدیک میکنه. هر ابتلاء و امتحانی که برای انسان در زندگی پیش میاید خواهی نخواهی انسان رو به آن مقصد نزدیک می¬کنه. کسانی که امتحان بیشتری دادن و سختی بیشتری کشیدن اینها به خدا نزدیکترن؛ حالا ممکنه خودشان و دیگران توجه نداشته باشن؛ اما واقع این است. لذا خداوند امتحانهای فراوانی را برای بندگانش قرار داده تا اینها تربیت شوند. « فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ ». انعام /۴۲

– انسان خودش را تحت شمول رحمت خدا قرار بده.

« وَلاَ يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ؛ إِلاَّ مَن رَّحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ هود / ۱۱۳
اینها پیوسته در حال اختلافند مگر اینکه رحمت خدا بر اینها نازل شود.
خدا هم اینها را برای تحت رحمت قرار گرفتن، خلق کرده. اینها را قرآن به عنوان اهداف متوسط تربیت معرفی کرده که هر کدام انسان روا یک قدم به خدا نزدیک میکنه و یک قدم به آن قرب الهی رهنمون میشه. مربی باید اینها رو بشناسه و توجه داشته باشه که نسبت به فرزندش و نسبت به آن کسی که به عنوان متربّی از او یاد میشه، چطور این گام ها و اهداف متوسط رو تحقق ببخشه. نمیشه آموزش نبینه ولی تربیت بشه. نمیشه از او آزمون به عمل نیاد و تربیت شده باشه. نمیشه اهل عبادت نباشه و به جایی برسه. اینها اهداف متوسطیه که در قرآن ذکر شده.